Авторлық құқық жеке тұлға жасаған немесе материалды тасымалдаушыда сақталған түпнұсқа өнімді қорғауға арналған заңды құқық. Зияткерлік меншіктің басқа түрлері сияқты, авторлық құқық басқа адамдарға өнім иесінің рұқсатынсыз қолдануға тиым салады. Ол көшірудің және сіздің жұмысыңызды өзге адамдардың адаптациялауын, таратуын, жалға беруін немесе ғаламторда көшірмесін жарнамалауын және сіздің жұмысыңызды көпшілікке жариялаудың алдын алады. Бірақ авторлық құқықтың басқа зияткерлік меншіктен айырмашылығы оның өтінімді тиісті органдар қарамай, нақты құқық берілмей тұрып автоматты түрде қорғалатындығында. Осылайша, авторлық құқық түпнұсқа әдеби, драмалық, музыкалық және көркем шығарманы, оның ішінде фотографияны, сондай-ақ бағдарламалық жасақтама, веб-мазмұн немесе мәліметтер базасы сияқты әдеби емес жазба туындылары шығарған сәттен бастап қорғалады. Жазбаша, драмалық немесе музыкалық шығармалардың жарияланған нұсқаларының, фильмдердің, теледидардың, дыбыстың, музыканың немесе хабарлардың жазбалары да авторлық құқықпен қорғалады.
Авторлық құқықтың жарамдылық мерзімі әр юрисдикцияда әртүрлі болуы мүмкін және шетелде Берн Конвенциясы сияқты халықаралық келісімдерде көрсетілген минималды стандарттарға негізделген ұлттық заңдармен реттеледі.
Ұлыбританияда жазбаша, драмалық, музыкалық және әдеби шығармалар, соның ішінде фотосуреттер, әдетте, автор қайтыс болғаннан кейін 70 жыл авторлық құқықпен қорғалады, ал режиссерлар, сценарий авторлары және композиторлар қайтыс болғаннан кейін олардың өнертабыстары 70 жыл, фильмдер, дыбыстық және музыкалық жазбалар жарияланған күнінен бастап 70 жыл қорғалады. Хабарлар алғаш көрсетілген эфирден бастап 50 жылға дейін, ал жазбаша, драмалық немесе музыкалық шығармалар жарияланған күннен бастап 25 жылға жарамды.
Жоғарыда аталған туындыларға авторлық құқық автоматты түрде берілгендігімен, оны қорғау авторлық құқық иесіне жүктеледі. Осыған байланысты, авторлық құқықты әділ пайдалану сияқты белгілі бір жағдайларда рұқсат етіледі, туындыны коммерциялық мақсатта пайдаланғысы келетін үшінші тұлғалардың көпшілігі алдымен рұқсат немесе лицензия, яғни меншік иесі мен құқық пайдаланушысы арасындағы келісімді алуы керек. Лицензия пайдалану жолдарын және ұзақтығын қадағалау үшін қолданылуы мүмкін. Басқа келісімшарттық келісімдер, мысалы, құқықтарды сату немесе беру туралы келіссөздер немесе мүліктік құқықтарға байланысты келісу сияқты мәселелерге қатысты күшіне енеді.
Кейбір мекемелер, мысалы мектеп, архивтар, мемлекеттік орган әкімшілігі немесе кітапханалар автордың рұқсатынсыз қолдана алады, және бұл құқық бұзу болып саналмайды, сондықтан қандай да бір әрекет жасамас бұрын, егер сіз қолдануға тиым салғыңыз келсе, авторлық құқықтың бұзылғанын тексеру маңызды.
Жоғарыда айтылғандар Ұлыбританиядағы авторлық құқық негіздерін қамтиды, бірақ басқа елдердегі авторлық құқық туралы заңдар әртүрлі болуы мүмкін. Сіздің еліңіздегі юрисдикция бойынша авторлық құқық туралы қосымша ақпарат алу үшін бізге хабарласыңыз.
